Depressiviteit

Depressiviteit is een van de meest voorkomende problemen in onze samenleving. Er zijn legio oorzaken te noemen voor depressiviteit, variërend van beklemmende levensomstandigheden tot lichamelijke problemen of gebruik van bepaalde medicijnen. In bijna alle gevallen hebben depressieve mensen niet genoeg veerkracht om met hun totale levenssituatie om te gaan. Ze voelen zich vaak slachtoffer van hun zijn levensomstandigheden en hebben een sombere toekomstverwachting. Ze hebben de neiging om contacten met andere mensen te schuwen, terwijl ze hun hulp juist zo goed kunnen gebruiken. 

Er zijn natuurlijk ernstige gevallen van depressiviteit, waarvoor deskundige hulp nodig is. We beperken ons hier tot depressiviteit die het gevolg is van een verkeerde denkwijze en waar men van af kan komen door bijbelse uitgangspunten toe te passen.

Uit een in 2000 door de American Psychiatric Association uitgevoerd onderzoek is gebleken dat depressieve klachten voorkwamen bij 10% van mensen die actief protestant christelijk waren, tegenover 37% bij niet-gelovige mensen. De onderzoekers constateerden dat vooral bij ouderen het uitzicht op eeuwig leven na de dood een belangrijke factor bleek te zijn. Het grote verschilpercentage is natuurlijk eenvoudig te verklaren door een effectief vertrouwen op God.

Hoe ga je er mee om?

Depressiviteit ontstaat als iemand zijn totale levenssituatie uitzichtloos vindt. Met nadruk zeg ik "uitzichtloos VINDT" want het zijn niet de omstandigheden die je depressief maken, maar de manier waarop je erop reageert. Er is geen probleem dat mensen ooit gehad hebben of sommigen gingen er onderdoor en anderen behaalden de overwinning. Het is een kwestie van hoe je omgaat met de situatie.

Slachtoffer?

Onder invloed van de psychologie denken we bij depressiviteit meestal aan iemand die het slachtoffer is van zijn omstandigheden. Dat klinkt misschien heel menselijk, want daardoor laat je de depressieve persoon in zijn waarde, nietwaar? En toch, als we iemand tot slachtoffer veroordelen, snijden we hem als het ware af van de oplossing. We zeggen dan dat hij alle reden heeft om depressief te zijn. Je mag hem niet kwalijk nemen dat hij in de put zit. De persoon heeft een therapeut nodig om zijn gedachten beter te maken...

Toch wil ik het van een heel andere kant bekijken. Gelovigen laten hun verstand niet in de eerste plaats verlichten door de psychologen, maar door het Woord. In heel veel gevallen is depressiviteit terug te voeren tot een hardnekkige zondige gewoonte, namelijk die van zelfbeklag en ongeloof. Zelfbeklag als je vindt dat je het slecht getroffen hebt en dat je beter verdiend had; ongeloof als je Gods uitgestoken hand niet wilt aannemen. 

Zelfbeklag

Zelfbeklag komt voort uit een denkpatroon dat voornamelijk op jezelf gericht is. Door zelfbeklag verschuif je de verantwoordelijkheid naar de omstandigheden of naar andere mensen of zelfs naar God! Je ontwijkt je eigen verantwoordelijkheid om verstandig met je omstandigheden om te gaan. Je negeert dan de bijbelse waarheid dat God alles toelaat voor je bestwil (Rom.8:28). Deze tekst wordt vaak meteen terzijde gelegd door depressieve mensen, omdat ze er van overtuigd zijn dat het in hún situatie toch niet werkt. Zelfbeklag is niet zomaar een begrijpelijke en acceptabele reactie. Het is een zonde die moet worden beleden voor God. Accepteer je levenssituatie en vertrouw er op dat God je er doorheen wil helpen, zodat je er zelfs sterker en innerlijk rijker van zult worden.

Elia

Een Bijbels voorbeeld van depressiviteit vinden we in de geschiedenis van de profeet Elia. Nadat hij de meest succesvolle en spectaculaire actie van zijn leven had uitgevoerd op de berg Karmel, raakte hij depressief. Er was namelijk geen enkele verandering in de harten van koning Achab en zijn lieftallige vrouw Izebel ontstaan. Elia vluchtte ver weg, de woestijn in en hoopte daar te sterven (1Kon.19:1-5). God was het duidelijk niet met hem eens en stuurde een engel om hem extra lichamelijke kracht te geven om een lange reis te maken (1Kon.19:6-8). Toen Elia bij de berg Horeb aankwam, vroeg God hem waarom hij zo depressief was. Zijn antwoord was vol zelfbeklag en kwam op het volgende neer: "Ik heb zo mijn best gedaan. Ik ben de enige die U trouw is gebleven en ik ben bang dat ze me doden." (1Kon.19:9-14). Wie stond centraal in zijn verhaal? Elia zelf. Bij zelfbeklag zet je alleen jezelf in het middelpunt van je denken en vind je jezelf vreselijk zielig. We kunnen veel leren van de manier waarop God, de meest bekwame en ervaren psychotherapeut, met de depressieve Elia omging. God hielp Elia op de volgende manier (1Kon.19:15-18): 

1. door aan te tonen dat er nog duizenden anderen waren die Baäl niet dienden
2. door hem een nieuwe vriend te geven (Elisa)
3. door hem een nieuwe taak te geven

Verleg je aandacht

Uit het bovenstaande kunnen we belangrijke lessen leren. 

1. Depressieve mensen moeten leren dat ze niet de enigen zijn die het moeilijk hebben en dat er duizenden anderen met succes door soortgelijke moeilijkheden heen gekomen zijn. 
2. Een van de beste medicijnen tegen depressiviteit is om je in te zetten voor andere mensen. Depressieve mensen lijden aan een overdosis aan aandacht voor zichzelf. Die aandacht moet omgebogen worden naar anderen. Ik ken een vrouw, die een sterke neiging tot depressiviteit heeft. Toen haar man plotseling ernstig ziek werd en er een behoorlijk stuk zorg voor hem op haar afkwam, knapte ze daar zichtbaar van op. Nog nooit heb ik zoveel vitaliteit in haar gezien als in die periode. Het geheim is heel eenvoudig. Als je liefde en aandacht op jezelf richt, verteert het je. Als je je liefde op anderen richt vitaliseert het je.
3. Een goede remedie is om een taak op je te nemen en gewoon iets gaat doen. Depressieve mensen hebben de neiging zich terug te trekken uit verantwoordelijkheden en gezelschap van mensen te vermijden. Dat is nu precies waardoor ze steeds meer verstrikt raken in hun depressie. Een tegengestelde beweging kan voor hen wonderen verrichten.

Grijp Gods helpende hand

Depressieve gelovigen hebben meer hulpbronnen beschikbaar dan ze weten. Depressiviteit is immers een verkeerde manier van denken: God zelf is bij hen, kent hun moeite en weet waarom ze het moeilijk vinden om zich eroverheen te zetten. Een actief geloof in Gods hulp en zorgzame liefde is de sleutel tot Gods handelend optreden.

Als je in de put zit, is het meestal erg onverstandig om nog dieper te graven. Als je bijvoorbeeld probeert uit te pluizen wat je allemaal ooit fout hebt gedaan, kom je meestal nog dieper in de put. Het wordt dan nog donkerder om je heen en je komt dan nog verder van de werkelijkheid af te staan. Kijk liever naar boven, naar de lichte opening van de put. Daar is Jezus, die zijn hand naar je uitsteekt. Hij is er en staat al een tijdje op je te wachten. Asjeblieft, grijp die hand, want die is sterk genoeg om je uit de put te trekken. Maar je moet zélf de hand grijpen. Dat is de stap van geloof die van jou verwacht wordt. Dan kun jij ook zeggen:

"Hij trok mij op uit de kuil van het verderf, uit het slijk van de modderpoel; Hij stelde mijn voeten op een rots, mijn schreden maakte Hij vast. Hij gaf mij een nieuw lied in de mond, een lofzang aan onze God..." (Psalm 40:3-4)

Tenslotte nog een bijbelvers ter bemoediging:

"... al ben ik gevallen, ik zal weder opstaan; al zit ik in het duister, zal de Here mij tot een licht zijn." (Micha 6:8)

Ook dat is het licht van scheppingsdag 2a, waardoor God ons tijdelijk verduisterde verstand wil verlichten.

Bevrijding

Zie ook het sluitstuk van dit onderwerp, "Bevrijding van de leugen" in studiedeel "Overwinnend geloof".