Perfectionisme heeft te maken met een overdreven beheersing door het geweten. Een perfectionist stelt te hoge eisen aan zichzelf en heeft een sterke gedrevenheid om aan die hoge eisen te voldoen. En als hij dan heeft voldaan aan die hoge eisen geniet hij daar niet van, maar vindt hij dat de eisen voor de volgende keer nog hoger moeten zijn. Als hij niet voldoet aan zijn zelfgestelde, hoge eisen, wordt hij streng veroordeeld door zijn geweten. Perfectionisten leven zelf krampachtig en bezorgen minderwaardigheidsgevoelens bij mensen die minder hoge prestaties kunnen leveren. Vooral mensen die gewetensvol van karakter zijn hebben neigingen tot perfectionisme, maar zij niet alleen.

Farizeeërs

Het woord Farizeeër klinkt in onze tijd bijna als een scheldwoord. Toch heeft het jodendom veel aan de oorspronkelijke Farizeeërs te danken. Met hun nauwkeurige navolging van de wet wilden zij doen wat God hen had opgedragen en waren zij voorbeelden voor anderen. Niet voor niets stonden zij in hoog aanzien bij het volk. De grote fout die de Farizeeërs in de tijd van Jezus maakten, was dat ze het volgen van bijbelse regels tot een doel op zichzelf gingen maken. Zij werden trots op hun prestaties, zagen die als verdiensten om door God als rechtvaardigen te worden aangemerkt. Het streven naar perfectie kwam in de plaats van het dienen van de levende God en daarom noemde Jezus hen huichelaars. Lees Matteüs 23 maar eens door en let op de ongekend scherpe bewoordingen waarmee Jezus hen de kast uitveegde. Dat houdt tegelijk een waarschuwing in voor ons als gelovigen, want wij lopen allemaal het risico om in dezelfde val terecht te komen.

Voorbeelden

Perfectionisme heeft heel veel gezichten. De meeste van die gezichten lijken op het eerste gezicht positief, maar als je even doorprikt, kom je trots tegen. Voorbeelden van perfectionisme:

• overdreven taakopvatting en plichtsbesef
• overdreven netheid in het huishouden
• jezelf overwerken terwijl je geen taken kunt delegeren, omdat je vindt dat jij het beter kunt dan anderen
• bang zijn om de controle te verliezen
• jezelf het vuur uit de sloffen lopen door het iedereen naar de zin te willen maken, omdat je de perfecte hulpverlener, gastvrouw of vriendin wilt zijn
• overdreven nadruk op bepaalde christelijke tradities en de eigen "zuivere leer"; prat gaan op eigen opvattingen
• overdreven nastreven van bepaalde geestelijke ervaringen; prat gaan op zulke ervaringen

Bij sommige mensen is hun perfectionisme zover doorgeschoten dat ze deskundige hulp nodig hebben. Veel te veel mensen leiden een krampachtig leven vanwege hun opvoeding door perfectionistische ouders. Dat komt allemaal ook onder christenen voor.

Bij alle genoemde voorbeelden proeven we iets van overdreven gedrevenheid en hoogmoed. Perfectionisten laten zich tiranniseren door hun geweten. Ze zijn verstrikt geraakt in hun hoge normen en vaak ook door hun onvermogen om er aan te voldoen. Niet zelden hebben perfectionisten tegelijk last van faalangst en zijn ze ook kritisch tegenover anderen.

God is perfect

Het streven naar zo goed mogelijke resultaten in ons leven is een goede zaak. God deed dat bijvoorbeeld, toen Hij zijn schepping schiep. Het resultaat was: zeer goed. Ook toen Hij plannen maakte voor de herschepping van de mens. God laat niets aan het toeval over, maar alles wat God doet is 100% perfect. In feite is God het summum van onovertroffen perfectie in alles.

Spoort de Bijbel ons aan tot perfectie?

Pas in het volgende leven, als we in de hemel zijn, zullen we volmaakt zijn. Niet omdat we zo ons best hebben gedaan, maar omdat Jezus dan al het onvolmaakte van ons heeft weggenomen en aangevuld met zijn eigen volmaaktheid. Voordat het zover is, moeten we genoegen nemen met een leven dat sterk tekortschiet. Daarom is het dwaasheid om perfectie van jezelf te eisen. Met een soort perfectie, die het product is van menselijk kunnen, kun je God nooit een plezier doen. Integendeel, want het heeft iets van menselijke trots in zich. De Bijbel spoort ons aan om volmaakt te zijn (Mat.5:48), maar dat is een andere vorm van volmaaktheid. Dat heeft vooral te maken met onverdeelde toewijding aan God. 

Het is goed te bedenken dat alleen Jezus volmaakt is en dat alleen door genade zijn volmaaktheid op jou is overgegaan. Accepteer het feit dat je onvolmaakt bent en dat je totaal niets kunt doen om je zondigheid te verbloemen of goed te maken door goede daden. Dan kom je bij het kruis uit en dan kijk je naar Jezus die het allemaal voor je in orde HEEFT gemaakt. Hij is vrijwillig gestorven om jou rechtvaardig te maken. Die rechtvaardigheid is een genadegeschenk. Wees daar blij mee en probeer er niets aan toe te voegen, want Gods genade is al volmaakt. Je hoeft dus niet te streven naar een zelfgeproduceerde perfectie, want perfectie staat al tot je beschikking. Door dat te bedenken krijg je het hemelse perspectief en een gezonde kijk op presteren.

De psycholoog Ulrike Zollner heeft eens een boek geschreven met als titel: "de kunst om niet perfect te zijn." Alleen die titel geeft al heel wat stof tot nadenken. Kom uit je gevangenis van angst voor het niet voldoen aan verwachtingen van anderen en van jezelf. Wees niet langer je eigen slavendrijver, maar rust in het feit dat Jezus namens jou een volmaakte prestatie heeft geleverd en ... geniet ervan! Dit kan heel moeilijk zijn als je een perfectionistische instelling hebt. De oplossing ligt zoals altijd in het gelovig accepteren van wat Jezus voor je heeft gedaan.

Als je ontspannen probeert te leven vanuit Gods genade, deel dan ook die genade uit aan andere mensen. Wees goed voor de mensen om je heen. Barmhartigheid werkt genezend op perfectionisme, omdat een barmhartig mens zich meer laat leiden door menselijke waarden dan door zelfopgelegde normen en taakdoelstellingen.

Bevrijding

Zie ook het sluitstuk van dit onderwerp, "Bevrijding van de leugen" in studiedeel "Overwinnend geloof".