Zelfbeeld

Je zelfbeeld is een totaalplaatje van de manier waarop je over jezelf denkt. Als je een positief zelfbeeld hebt, dan versterkt dat je zelfvertrouwen. Maar als je negatief over jezelf denkt, krijg je gevoelens van minderwaardigheid en schaamte. De laatste tijd is het ontwikkelen van een goed zelfbeeld een populair thema voor boeken en artikelen in christelijke tijdschriften. Sommigen verheffen het bijna als een doel op zich om een goed zelfbeeld te hebben, want zelfvertrouwen wil iedereen wel graag hebben. Zonder het te weten kun je dan in de val terechtkomen van het opfokken van het trotse eigen ik! Laten we onderwerp bekijken vanuit het perspectief van Gods Koninkrijk.

Negatieve beoordelingen van ons zelf

Veel gelovigen worden geremd door een negatief zelfbeeld. Ze hebben een soort valse schaamte, voelen zich onwaardig en zijn bang dat anderen negatief over hen denken. Veel te veel christenen balen van zichzelf omdat ze:

• niet zo intelligent zijn als anderen
• niet zo'n mooi uiterlijk hebben als ze zouden willen
• niet zo vlot en sportief zijn als we zouden willen
• niet blij zijn met hun karaktereigenschappen
• ouder zijn dan ze zouden willen zijn, of juist jonger
• minder begaafd of minder handig zijn dan anderen
• minder goed contacten kunnen leggen dan anderen

Waar komt een negatief zelfbeeld vandaan?

In veel gevallen ontstaat een negatief zelfbeeld tijdens de jeugd op grond van wat anderen over hen zeggen. Vooral ouders moeten ervoor waken om geen negatieve waardeoordelen over hun kinderen uit te spreken. Ook pesterijen op school kunnen bij kinderen een negatief zelfbeeld veroorzaken. Verder zijn bepaalde karaktertypen er meer toe geneigd dan anderen: verstandelijke typen omdat ze te hoge maatstaven hanteren en gelijkmatige typen omdat ze meestal geen bijzondere eigenschappen denken te hebben.

Een negatief zelfbeeld komt ook relatief vaak voor bij gelovigen die onderworpen zijn aan een prediking, waar sterk de nadruk ligt op de verdorvenheid van de mens en zijn onvermogen om aan Gods eisen te voldoen. Als hierbij de boodschap van Gods genade niet krachtig tegenover staat, slaat de balans door naar een sombere geloofsbeleving. Je krijgt dan het neerdrukkende gevoel dat je het nooit goed doet en dat God altijd afkeurend naar je kijkt.

Vergelijking met anderen

Een van de belangrijkste oorzaken van een negatief zelfbeeld is het feit dat we geneigd zijn onszelf steeds vergelijken met anderen. Dat is niet alleen dom, maar ook erg schadelijk en het kan ernstige scheefgroei van onze persoonlijkheid ten gevolge hebben. Laten we eens kijken naar een paar voorbeelden van zulke vergelijkingen. 

1. Een psychologische studie die in 1995 in Engeland gehouden werd, wees uit dat zeven van de tien vrouwen zich vanwege hun uiterlijk depressief, schuldig en beschaamd voelden nadat ze drie minuten naar foto’s van modellen in tijdschriften hadden gekeken. 
2. Veel jongeren hebben een negatief zelfbeeld, doordat ze op televisie voornamelijk mensen zien met de meest fantastische kwaliteiten, waar zij zelf nooit aan kunnen voldoen. 
3. Als je bijvoorbeeld een mooi meisje een compliment geeft over haar uiterlijk, terwijl er een minder mooi meisje naast staat, is dit gewoon heel dom en schadelijk. In de eerste plaats geef je het eerste meisje een compliment over iets waar ze niets voor gedaan heeft, waardoor ze trots wordt op haar schoonheid. In de tweede plaats bezorg je het minder bedeelde meisje een gevoel van minderwaardigheid.

Als je meent dat andere mensen negatief over je denken, ben je niet de enige. Jezus begrijpt je volledig, want

• Jezus had geen uiterlijke aantrekkelijkheid (Jes.53:26)
• Jezus werd belachelijk gemaakt (Mar.3:21; Joh.8:48)
• Jezus werd niet geaccepteerd (Joh.1:11)
• Jezus werd vernederd en bespot (Jes.53:3; Luc.23:8-12)

Maar Jezus was zich bewust van zijn positie als geliefde Zoon van God en daarom kon Hij ermee omgaan.

Hoe God over je denkt

Ook in dit opzicht geldt dat Gods waarheid vrij maakt. Om een goed en realistisch zelfbeeld te krijgen is het van het grootste belang om te bezien hoe God over je denkt en welke maatstaven onze Schepper hanteert:

• Omdat God je geschapen heeft, ben je extreem kostbaar voor Hem. Hij heeft je met zorg ontworpen, je naar zijn evenbeeld gemaakt en je levend gemaakt met leven, dat van Hemzelf afkomstig is.
• Door de zonde ben je vanuit je zelf volstrekt waardeloos geworden, rijp voor de vernietiging. Ondanks dat heeft God de allerhoogste prijs betaald om je vrij te kopen van de macht van zonde en dood.
• Als je bent wedergeboren en nieuw leven hebt ontvangen, woont de Heilige God met zijn Geest in je. God wil graag een intieme relatie met je hebben zodat je voortdurend in verbondenheid met Hem leeft.
• God stelt je gezelschap zo op prijs dat Hij je als gelovige heeft bestemd om eeuwig bij Hem te mogen zijn.

Kortom, je bent van enorme waarde voor God. Als God zo oneindig positief over jou denkt en jou volkomen accepteert, wie geeft jou dan het recht om negatief over jezelf te denken of om jezelf af te wijzen?

"Als God voor ons is, wie zal tegen ons zijn? ... God is het die rechtvaardigt, wie zal veroordelen? ..." (Romeinen 8:31,33)

Dit heeft niet alleen betrekking op vergeving van zonden, maar ook op Gods volmaakt liefdevolle acceptatie van zijn kinderen. Eens vertelde een man die het grootste deel van zijn leven heeft geworsteld met gevoelens van minderwaardigheid over zijn uiterlijk hoe hij tot vrijheid in Christus was gekomen. Hij was echt een stralend voorbeeld van hoe het ook kan. Hij zei: bijna elke morgen kijk ik in de spiegel en citeer het volgende bijbelvers:

"Ik prijs U, omdat U mij zo prachtig hebt gemaakt. Alles wat U doet is wonderbaarlijk. Alles in mij getuigt ervan." (Psalm 139:14, HET BOEK)

Negatief zelfbeeld is zonde

Als je jezelf steeds naar beneden haalt vanuit een negatief (en dus verkeerd) zelfbeeld, dien je dit als zonde aan God te belijden en Zijn waarheid over jezelf te accepteren. In het accepteren van die waarheid ligt diepe vrede, die je bewaart voor allerlei neerdrukkende gedachten en gevoelens waar niemand iets aan heeft. Het gevolg is dat je een gezond zelfvertrouwen ontwikkelt, dat niet gebaseerd is op eigen vermeende kwaliteiten, maar wel op het feit dat God je volkomen accepteert en het feit dat God je van onschatbare waarde acht. De oplossing ontstaat als je door de Heilige Geest bevrijd wordt van de tirannie van de leugen en je gedachten worden gevuld met Gods waarheid. Die bevrijding begint nadat je deze waarheid in geloof hebt vastgegrepen en wordt compleet als je je volhardend aan deze waarheid blijft vasthouden.

Zelfoverschatting

Sommige mensen, vooral mensen met een overwegend gevoelsmatig of wilskrachtig karakter, kunnen op een andere manier een verkeerd beeld hebben van wie ze zijn: ze kunnen lijden aan chronische zelfoverschatting. Hun populariteit is hun naar het hoofd gestegen. Ze denken dat ze het helemaal gemaakt hebben door hun vlotte babbel, hun krachtige uitstraling, hun aantrekkelijke persoonlijkheid of wat dan ook. Ze ontlenen hun identiteit aan datgene wat hun populair heeft gemaakt en meestal is dat iets van de buitenkant. Tegelijk is hun innerlijk vaak arm gebleven. Ze zijn daardoor heel kwetsbaar geworden. Populariteit kan immers van de ene op de andere dag zo maar verdwijnen, en wat dan? Ook voor mensen die geneigd zijn zichzelf te overschatten is het van belang om zicht te krijgen op wat God van hen vindt. Wie ben je in zijn ogen? Je waarde ontleen je aan wat God over je zegt en denkt, aan het feit dat God van je houdt en in je werkt. Je bent daarom niets minder, maar ook niets méér waard dan een ander.

Bevrijding

Zie ook het sluitstuk van dit onderwerp, "Bevrijding van de leugen" in studiedeel "Overwinnend geloof".