Menselijke troost

Menselijke troost is van groot belang bij beproevingen. God wil medegelovigen inschakelen om in moeilijke tijden om je heen te staan. Niet in de eerste plaats om geestelijke waarheden over je uit te strooien. En zeker niet om de beproefde persoon een schuldcomplex te bezorgen omdat hij niet snel genoeg de Bijbelse beloften vastgrijpt, maar eenvoudigweg om de pijn te delen. Als iemand heel diep in zijn mens-zijn is geraakt en zijn emoties ontregeld zijn, dan is medemenselijke hulp en liefdevol contact op dat moment een effectief medicijn. Zodra de persoon zodanig van de schok is hersteld, dat hij de toestand goed kan overzien, kan de tijd zijn aangebroken om geestelijke ondersteuning te bieden gebaseerd op het Woord. Praten is een goede uitlaatklep zijn voor de emoties en een oprecht, geduldig, luisterend persoon kan dan veel betekenen. Vooral mensen die zelf zwaar beproefd zijn geweest blijken in staat te zijn om troost uit te delen. Beproevingen zijn immers de beste cursussen voor aanstaande troosters (2Kor.1:3,4)!

Lichamelijke,  psychische of geestelijke nood

Wanneer moeten we professionele hulp inroepen bij ernstige beproevingen? Wanneer is pastorale zorg mee op zijn plaats om geestelijke ondersteuning te bieden? Is het verantwoord om de hulp van een psychotherapeut te vragen? En zo ja, moet dat dan een christen zijn? De antwoorden op die vragen zijn niet zo eenvoudig. Bij een beproeving of geestelijke nood is het niet altijd duidelijk of de problematiek lichamelijk, psychisch of geestelijk is. Dat komt doordat de grenzen tussen lichaam, ziel en geest niet duidelijk zijn. Vaak hangt een en ander met elkaar samen en als dat onvoldoende wordt begrepen, kunnen er grote brokken gemaakt worden. Als iemand bijvoorbeeld door een ongeluk plotseling invalide wordt, heeft hij een complex probleem, waarvoor oplossingen op verschillende niveaus zinvol zijn:

1. lichamelijke nood door invaliditeit (bijv. medicijnen, revalidatie, veranderingen in de woning)
2. psychische nood door verlies van werk en isolement (bijv. verwerking verlies, overgebleven mogelijkheden onderzoeken)
3. geestelijke nood omdat God deze beproeving heeft toegelaten (leren denken vanuit de hemel) 

Voor de eerstgenoemde nood kan de hulp van medische specialisten worden ingeroepen, voor psychische nood een psychotherapeut en voor geestelijke nood een pastorale werker. Daarnaast kunnen familieleden, vrienden en medegelovigen een belangrijke ondersteunende rol vervullen.

Er kan veel fout gaan als je alleen met geestelijke oplossingen aankomt voor alle probleemgebieden:

1. lichamelijke nood: bid of God je geneest want Jezus heeft toch al onze ziekten op Zich genomen?
2. psychische nood: vertrouw op God, want zijn genade is immers genoeg.
3. geestelijke nood: lofprijzing is het antwoord op elk probleem.

Deze geestelijke oplossingen zijn op zich wel bijbels, maar het zijn geen standaardrecepten die God in alle gevallen wil voorschrijven. Het hangt er van af wat God door de beproevingen heen wil bewerken en daarin heeft God vele mogelijkheden tot zijn beschikking. 

Er kan ook veel fout gaan als geestelijke problemen worden "behandeld" als psychische problemen. Als iemands probleem wordt veroorzaakt zoor zonde en de therapeut vertelt dat je je geweten moet bijstellen, dan is het hek helemaal van de dam. Dan kunnen er adviezen komen die lijnrecht ingaan tegen Gods Woord. 

Lichamelijke, psychische en geestelijke hulp

De Bijbel leert ons dat we alle levensgebieden moeten bezien vanuit Gods perspectief. Het doel van alle hulp aan hulpbehoevende gelovigen erop gericht moet zijn om de persoon dichter bij Jezus te krijgen. Dan hebben we het dus over GEESTELIJKE hulp, waarbij de Heilige Geest die in het hart van de gelovige woont, de hoofdrol speelt. Het enige wat de geestelijke hulpverlener doet is de persoon in verbinding brengen met de heilzame werking van Gods Geest. Gods herscheppende werk is gericht op de lange termijn en alle gebeurtenissen van het leven worden daarbij betrokken.

Maar God heeft ons daarnaast hopelijk ook verstandige mensen om ons heen gegeven. Ook dat kunnen gaven van God zijn, die we niet mogen onderschatten als mogelijke instrumenten in zijn hand om ons te helpen. Als onze denkprocessen bijvoorbeeld in de war zijn geraakt door de gebeurtenissen, kan psychische hulp ons helpen om een en ander weer in het juiste perspectief te leren zien. Daar is meestal tijd voor nodig. Bij psychische nood, bijvoorbeeld na een traumatische ervaring, is er vaak een verwerkingsproces nodig voordat de geestelijke hulp effectief kan zijn. Als er ook lichamelijke problemen zijn, is de hulp van medische specialisten natuurlijk gewenst, vaak onmiddellijk en nog vóór de psychische hulpverlening. 

Pastorale zorg

Over het algemeen lijkt me de volgende vuistregel heel goed werkbaar: als er schadelijke denkbeelden worden gekoesterd of als er sprake is van zonde die moet worden rechtgezet, dan lijkt me een predikant, pastorale medewerker of een verstandige medegelovige de meest aangewezen hulpverlener. Psychotherapeutische hulpverleners kunnen vooral behulpzaam zijn om verstoorde psychische processen te helpen corrigeren, mits ze uitgangspunten hanteren die niet strijdig zijn met de Bijbel. Pastorale zorg blijkt in de praktijk minstens zo veel resultaat te hebben als professionele hulp vanuit de psychologie. Ik hoorde eens een uitspraak van een psychiater die zei dat de psychologie geen oplossingen biedt, maar analyses en suggesties om beter met jezelf om te gaan. Bij de adviezen van de psychologie worden immers alleen menselijke hulpbronnen aangeboord. Daarentegen is pastorale zorg er op gericht om het hart van de gelovige open te stellen voor de Heilige Geest, die kracht geeft om wezenlijk te veranderen, op basis van het Woord van God. Immers, het is de waarheid die vrijmaakt (Joh.8:32). De Heilige Geest is verreweg de meest genezende invloed voor wie worstelt met beproevingen en geestelijke nood in het algemeen. 

Sommige gelovigen zijn zodanig bedolven geraakt onder hun levensproblemen, dat ze langdurig pastorale zorg nodig hebben. In die categorie vinden we chronisch zieken of mensen die vanwege allerlei omstandigheden een permanente last te dragen hebben, die hun draagvermogen te boven gaat. Deze mensen mogen terecht een beroep doen op de hulp en de liefdevolle zorg van medegelovigen. Het is dan ook de taak van medegelovigen om die ondersteuning te geven. Er zijn ook gelovigen, die zichzelf zien als slachtoffer van hun problemen en zich blijvend laten beheersen door die problemen, zonder de verantwoordelijkheid te willen nemen voor de oplossing. Dit zijn de mensen die heel moeilijk te helpen zijn.