Iedereen maakt gedurende zijn leven wel eens moeilijke levensomstandigheden mee, die je flink van je stuk brengen als je ze meemaakt. Dat kunnen plotselinge gebeurtenissen zijn of langdurige beproevingen zoals een ziekte of een ernstige handicap. Daarbij spelen gevoelens vaak een belangrijke rol en het is dan vaak moeilijk om niet door die gevoelens te worden beheerst. De Bijbel geeft ons veel aanwijzingen om goed om te gaan met ernstige beproevingen en hoe we er uiteindelijk sterker door kunnen worden. Dat is geen eenvoudig proces, waarbij na het lezen van één of twee goed gekozen bijbelteksten weer glimlachend verder kunt leven. Het kost strijd, je moet vaak ingaan tegen je gevoelens en in toepassing leren brengen wat je op scheppingsdag 2a geleerd hebt: leren denken vanuit de hemel. daarover gaan we het hebben in de rest van dit hoofdstuk... 

Beproevingen horen bij het leven

Beproevingen zijn meestal levensomstandigheden van buitenaf, waardoor je levensgeluk wordt bedreigd. Het zijn proefwerken die God je zo nu en dan laat maken om je geloofsvertrouwen te testen en om te laten zien welke vorderingen je gemaakt hebt in het leren volgen van God. We weten allemaal dat toetsen bij een leerproces horen. We hebben het allemaal ondergaan toen we op school zaten en, laten we eerlijk zijn, we hebben ze nooit leuk gevonden. Zo gaat het ook met de proefwerken van God, alleen met dit verschil, dat de meeste proefwerken op de levensschool niet van tevoren worden aangekondigd.

We leven helaas in een verziekte wereld en ondervinden allerlei narigheid in ons aardse leven. Het vervelende is dat we niet alleen het slachtoffer zijn van de ellende die wordt veroorzaakt door andere mensen, maar we zijn ook de veroorzakers van moeilijkheden voor andere mensen. Iedereen kent moeilijke tijden in zijn leven. Ze zijn nu eenmaal onlosmakelijk met het leven op aarde verbonden. Meestal zijn moeilijke tijden niet blijvend en de positieve kant ervan is dat we er veel van kunnen leren, tenminste als we dat willen.

Voorbeelden

Voorbeelden van situaties die ons ernstig op de proef kunnen stellen:

• zorgwekkende gebeurtenissen, tegenslagen, rampen
• ziekte, lichamelijk ongemak, ongeval, sterven van een geliefde
• mislukking, afwijzing, teleurstelling, je gepasseerd voelen, psychische ineenstorting
• conflictsituatie, geweld, criminaliteit, oorlog
• geloofsvervolging, discriminatie, onrecht

Als het gebeurt

Als we overvallen worden door een plotselinge probleemsituatie, wordt ons gevoel vaak zo sterk overweldigd, dat we geneigd zijn alleen vanuit onze emoties te reageren. Het gevoel spreekt dan immers vele malen luider dan het verstand en daardoor krijgen we een scheef beeld van de werkelijkheid. We zien dan namelijk alleen de nood, en verliezen het uitzicht op God. We voelen ons dan bedolven als door water, en daar gaat het natuurlijk ook over bij de behandeling van scheppingsdag 2b:

"Verlos mij, o God, want het water is gekomen tot aan de lippen; ik ben verzonken in bodemloos slijk, waar ik niet kan staan; ik ben gekomen in diepe wateren, een vloed overstroomt mij." (Psalm 69:2-3)

God, waarom?

Een voor de hand liggende reactie is dan: "God, WAAROM moet dit gebeuren?" Waaromvragen zijn meestal wanhoopskreten, die je naar de hemel slingert als je de grond onder je voeten voelt wegzakken. Iedere gelovige, die deze vraag eerlijk uitspreekt, ontmoet op zijn minst wel iemand die hem de vrome les wil bijbrengen dat je niet moet vragen "waarom" maar "waartoe". En dat is nu juist de laatste opmerking waar je dan op zit te wachten. Maar is dat dan een verkeerd advies? Het is toch heel bijbels? Mijn persoonlijk antwoord is: nee, het is NIET bijbels, omdat het maar een deel van de bijbelse waarheid laat zien. Het is dus een halve waarheid en halve waarheden zijn soms erger dan hele leugens.

De Psalmen laten zien dat David in zijn wanhoop het soms uitschreeuwde naar God en ook dat hij het soms absoluut niet eens was met Gods manier van omgaan met hem als mens:

"Doe mij recht, o God..." (Psalm 43:1)

met andere woorden: "Het is niet rechtvaardig dat U dit in mijn leven toelaat. Wat zet U er tegenover?" Zelfs Jezus slingerde zijn waaromvraag vanaf het kruis naar de Vader toe: "Mijn God, mijn God, WAAROM hebt u mij verlaten?" en door dit uit te roepen zondigde Hij niet. Als je in een tijd van ernstige beproeving boos bent op God, stop die boosheid dan niet weg onder vrome woorden. Roep je waaromvragen en je verwijten naar God uit als die in je hart leven. Maar ... doe het wel met het benodigde respect tegenover je heilige Vader. Ook al is je vertrouwen in Hem misschien geschokt, God is en blijft je zorgzame Vader, hoe je het ook wendt of keert

Antwoord op je waaromvragen

Een antwoord op je waaromvragen krijg je vaak niet, maar je hemelse Vader begrijpt de nood in je hart en staat naast je, hoe je op dat moment ook over Hem denkt. De Bijbel geeft veel voorbeelden van mensen in herkenbare omstandigheden zaten en worstelden met hun waaromvragen. Als je het leven van zulke mensen bestudeert kun je daarin antwoorden vinden op je eigen vragen. Denk bijvoorbeeld aan Marta, die niet begreep waarom Jezus te laat bij haar broer Lazarus kwam, waardoor hij niet genezen werd maar stierf (Joh.11). Binnen enkele dagen had ze een antwoord op haar vraag: Jezus wilde onder meer zijn macht over de dood demonstreren, zodat veel mensen tot geloof in Hem zouden komen. 

Zoals gezegd, krijg je lang niet altijd antwoord op je vragen. In dat geval mag je verwachten dat je ze later, in de hemel, zult krijgen. Grijp de uitdaging dan nu aan om op God te vertrouwen, ook als je Hem niet begrijpt.

Hoe reageer je?

Of het nu gaat om grote of kleine beproevingen, altijd moet je een keus maken over de manier waarop je met beproeving omgaat. Bij zware beproevingen spreken we ook wel over een crisis. De letterlijke betekenis van dat woord heeft iets in zich dat doet denken aan een tweesprong. Daar moet je een keuze maken: wil je dat je er BETER of dat je er BITTER door wordt? Welke weg sla je in? Ga je God vertrouwen voor het feit dat Hij je er doorheen leidt, of ga je ten onder in zelfbeklag en verwijten aan God of aan mensen? 

Vanuit de psychologie weten we dat de twee bekendste standaardreacties op innerlijke pijn en bedreigende ervaringen zich laten beschrijven als vluchtreacties of vechtreacties.  Vluchtreacties en vechtreacties kunnen naast elkaar voorkomen. Het zijn reacties die voortkomen uit een soort overlevingsinstinct, uit de krachtbronnen van de oude natuur die zich in tijden van beproevingen heel sterk doet gelden. De bijbelse reactie is daarentegen:

"Houdt het voor enkel vreugde, mijn broeders, wanneer gij in velerlei verzoekingen valt, want gij weet, dat de beproefdheid van uw geloof volharding uitwerkt." (Jakobus 1:2-3)

We weten allemaal dat dit niet onze éérste reactie is als we overvallen worden door een beproeving. Dat hoeft ook niet. Maar vroeg of laat moeten we dat wel met ons hart kunnen naspreken en dan hebben we een belangrijke les van scheppingsdag 2b geleerd.