Evenals de vluchtreactie is een vechtreactie op moeilijke levensomstandigheden een heel normale gevoelsreactie. Het gaat goed zolang het een motivatie is om innerlijke pijn goed te verwerken en op een verstandige manier naar een oplossing te zoeken. Wie daarentegen in zijn vechtreactie blijft steken dreigt erdoor overheerst te worden, en dat kan zeer ernstige gevolgen hebben.

Boosheid

Hoewel boosheid en vrees allebei op zich normale gevoelsreacties zijn, heeft het begrip boosheid meestal een negatievere klank. De reden daarvoor is vrij eenvoudig: iemand die vreest doet alleen zichzelf pijn, terwijl iemand die boos is meestal anderen pijn doet. Toch bestaat er wel degelijk iets als gerechtvaardigde boosheid. Deze kan zelfs worden ingegeven door de Heilige Geest:

"Toen Saul deze woorden hoorde (namelijk dat de stad Jabes door vijanden belegerd en bedreigd werd), greep de Geest Gods hem aan, en hij ontstak in hevige toorn ... zond boden door het hele gebied van Israël ... Toen viel de schrik des Heren op het volk, en zij trokken uit als één man." (1 Samuël 11:6-7)

We zien hier dat gerechtvaardigde boosheid de aanzet is tot verstandige daden. De Bijbel spreekt veelvuldig over Gods boosheid over de zonde (Rom.1:18). We lezen over de innerlijke boosheid van Jezus bij het graf van Lazarus (Joh.11:33). Er zijn vele passages in het Nieuwe Testament over dwaalleraars en bestraffende opmerkingen over mensen die zich slecht gedragen. Ook dat zijn uitingen van gerechtvaardigde boosheid. 

Beheerste en onbeheerste boosheid

Maar omdat boosheid alleen goed is als het aanzet tot een verstandige wilskeuze, geeft de Bijbel aan dat er bedachtzaam moet worden omgegaan met boosheid:

"Geraakt gij in toorn, zondigt dan niet: de zon mag niet over een opwelling van uw toorn ondergaan." (Efeziërs 4:26)

Hieruit kunnen we leren dat boos worden op zich niet erg is. Toch mag boosheid niet worden weggeduwd. Weggestopte boosheid kan leiden tot ernstige blokkades, waarbij deskundige hulp nodig kan zijn om die te verwijderen. Heelwording gaat niet zonder in contact te komen met je gevoelens. Boosheid mag dan ook best geuit worden, op een goede manier. Dat kan bijvoorbeeld door op een beheerste manier eerlijk tegen de ander te zeggen dat je boos op hem bent en uitlegt WAAROM je boos bent. Samen kun je dan naar een oplossing zoeken. Als je boos bent, zeg dan liever niet dat je verdrietig of teleurgesteld bent, want dan leg je er een christelijk vernisje overheen. Wees vooral eerlijk over wat er in je leeft!

Boosheid ontaardt echter onmiddellijk in zondigen als er sprake is van grof of onbesuisd taalgebruik, beledigingen uitspreken, scheldpartijen, agressiviteit of het kwetsen van mensen. Dergelijke opwellingen van woede, die schade toebrengen aan anderen, zijn zonden. Deze moeten zo snel mogelijk beleden en goedgemaakt worden, ongeacht wat de aanleiding tot die boosheid was. Er is geen excuus voor een dergelijk gedrag, hoezeer je misschien denkt dat de ander je heeft benadeeld!

Wrok

Onverwerkte boosheid leidt tot wrok tegenover mensen door wie je je bedreigd of verkeerd behandeld voelt of die niet aan je verwachtingen hebben voldaan. Wrok is een soort innerlijk gezwel van opgekropte gevoelens van boosheid en haat. Wrok verschaft voortdurend voedsel aan negatieve gedachten, woorden of daden ten opzichte van de mensen die het voorwerp van die wrok zijn. Sommige gelovigen kunnen zichzelf en anderen misleiden door aan de buitenkant heel vriendelijk te doen tegenover de ander, terwijl ze inwendig worstelen met hun onverwerkte boosheid. Als iemand dat tijdelijk doet om zichzelf tijd te gunnen aan zijn boosheidprobleem te werken is het geen ramp, maar het mag niet te lang duren, anders gaat het echt fout. 

Het gevolg van wrok is bijna altijd een bepaald vermijdingsgedrag ten opzichte van de ander, kwaadsprekerij, omdat je graag medestanders wilt hebben, en kritische gedachten. Je hebt geen helder zicht meer op de ander, maar je ontwikkelt een karikatuurbeeld van de ander. Alles van die ander zie je dan in een "kwaad daglicht". Soms is er sprake van een vergeldingsdrang, een agressieve houding of een verlangen om het de ander betaald te zetten zodra de kans zich voordoet.

Bitterheid

Het volgende stadium van boosheid is bitterheid, een uiterst gevaarlijke conditie voor een gelovige.  Een verbitterd persoon komt dikwijls tot woede-uitingen als er ook maar iets gebeurt dat hem niet zint. Vooral mensen met een sterke ego en mensen die niet goed kunnen omgaan met schaamtegevoelens komen gemakkelijk tot gewelddadige conflicten. Schaamte is eigenlijk een gevoel van vernedering, de angst dat je bekeken en veroordeeld wordt en dat is onverteerbaar voor sommige mensen.

De kosten van woede-uitbarstingen zijn enorm:

1. Andere mensen kunnen emotionele schade oplopen.
2. Onderlinge relaties worden verstoord.
3. De persoon zelf komt daardoor steeds meer in een isolement terecht.
4. Zelf laadt de persoon schuld op zich, die een barrière vormt voor zijn relatie met God en voor zijn geestelijke groei.
5. Als hij het niet goed maakt met de benadeelde mensen, wordt hij steeds meer een gevangene van zijn eigen bitterheid.
6. Het karakter wordt misvormd door innerlijke  bitterheid.
7. De bitterheid grijpt om zich heen, doordat de bittere persoon bijna altijd andere mensen aanzet om dezelfde bittere houding aan te nemen (Heb.12:15)

Overtrokken reacties van boosheid zijn bijna altijd symptomen van bitterheid, die zijn oorsprong vindt in innerlijke pijn of verwarring door moeilijke levensomstandigheden. Zulke woede-uitbarstingen zijn dus geen blijken van kracht, maar van gecamoufleerde zwakheid. In dat opzicht liggen vrees en boosheid dichter bij elkaar dan we soms denken.

Het kruis

Voor mensen die worstelen met boosheid is het belangrijk om in gedachten naar het kruis van Christus te gaan. Daar moest Jezus onschuldig lijden op een manier die alle proporties te buiten ging. Het is vreselijk om in elkaar geslagen te worden, terwijl je niets gedaan hebt. Wat een woede zou er in je hart opkomen als het jou overkwam of iemand van wie je houdt. Oneindig veel meer heeft Jezus moeten verduren, de grootst mogelijke straf en de diepst denkbare vernedering. Die straf was de uiting van Gods ongetemperde boosheid over de zonde die Hij over zijn Zoon uitgoot. Ook vanuit het hart van Jezus klonk boosheid toen Hij tegen zijn Vader schreeuwde: "Waarom hebt U mij verlaten?" Kortom: een en al boosheid rondom het kruis.

Dat is ook de plek waar jouw boosheid tot bedaren kan komen. Daar kun je je onmacht, je pijn en je schaamte uiten, die aan je boosheid ten grondslag ligt. Daar kun je ook de kracht vinden om anderen te vergeven en vergeving te vragen. Ook dat is nodig om weer vrede in je hart te krijgen.