Gevoel

Het gevoel is de functie van de ziel, waarbinnen emoties of gevoelens zich afspelen. Alles wat je meemaakt aan gebeurtenissen, ontmoetingen, wat je hoort, ziet, voelt of ruikt, het komt allemaal via je zintuigen van buiten naar binnen en laat allerlei gevoelsindrukken achter. Gevoelens of emoties zijn de totale reactie op wat je meemaakt. Het gevoel is het meest gevoelige instrument van de menselijke persoonlijkheid en daarom ook het meest kwetsbare van het mens-zijn. Maar tegelijk geeft juist het gevoel de beleving van het mens-zijn.

Het woord emotie komt van een Latijns woord "emovare" dat "in beweging zetten" betekent. Emoties zijn krachtige drijfveren voor je gedrag. Bij je beslissingen spelen emoties een zeer belangrijke motiverende rol doordat ze aan de wil het advies uitbrengen om te doen wat prettige emoties oproept.

Uiterlijke en innerlijke gevoelens

We hebben uiterlijke emoties, die het rechtstreeks gevolg zijn van zintuiglijke waarnemingen (zoals geluid, beelden, geuren, koude, warmte, pijn, dorst, aanrakingen van het lichaam). Daarnaast kennen we ook innerlijke emoties, die eigenlijk manifestaties van ons denken zijn. Voorbeelden: verlangens, begeerten, verbazing, verveling, schaamte, vrolijkheid, afkeer, verdriet, reacties op herinneringen. Door onze emoties kunnen we spreken van het beleven of ervaren van iets. Meestal heeft een emotie een duidelijk positieve of negatieve lading, waarmee we aangeven of we iets als prettig of juist als onprettig ervaren. Zo kunnen we verdriet, angst en boosheid als negatieve emoties ervaren, terwijl we liefde, blijdschap en vrede vooral als positieve emoties ervaren. Zowel prettige als onprettige emoties dienen een positief doel: het zijn aansporingen om verstandig om te gaan met de achterliggende omstandigheden. Van prettige emoties kunnen we genieten. Maar als we bijvoorbeeld een irriterende buikpijn hebben, is dat een aansporing om naar de dokter te gaan, zodat de oorzaak van die pijn kan worden bestreden. Daarom is onderdrukken van emoties erg schadelijk voor onze geestelijke gezondheid en kan leiden tot ernstige blokkades in ons innerlijk

Ons sociale leven is ook gekoppeld aan ons gevoelsleven. Praktisch alle contacten met andere mensen raken vooral ons gevoel. Elke persoon die we ontmoeten, heeft een bepaalde uitwerking op ons gevoel: we voelen ons prettig bij iemand, of veilig, of juist heel onbehaaglijk of verward. De meest intense gevoelens ervaren we bij het contact tussen mensen onderling. Denk maar aan gevoelens van verliefdheid, verdriet om het verlies van een geliefde, haat, jaloezie. Wat mensen voor ons betekenen en wat mensen ons aandoen speelt sterker in op onze gevoelens dan al het andere.

Intensiteit van emoties

Emoties kunnen ook in intensiteit variëren van heel zwak tot heel sterk. Sommige gevoelens zitten meer aan de oppervlakte, andere zo diep dat je er nauwelijks bij kunt komen. Je kunt bijvoorbeeld oppervlakkig verdriet hebben omdat je vandaag niet naar het strand kunt gaan vanwege het slechte weer. Je kunt diep verdriet hebben om een gevoelig verlies dat je hebt geleden. Ook je karakter speelt een belangrijkere rol: hoe gevoelsmatiger iemands karakter, des te sterker komen emoties aan de oppervlakte. Hoe gevoeliger je als persoon bent, hoe bewuster je staat temidden van je omgeving en hoe kwetsbaarder je bent voor pijn en moeite.

In geheugen opgeslagen

Alle gevoelservaringen worden in ons geheugen opgeslagen. Gevoelens, die ooit door bepaalde omstandigheden werden geactiveerd, kunnen telkens weer worden opgeroepen. Dat geldt vooral voor heel intense gevoelens, zoals gevoelens van diep geluk of van diepe pijn. In het diepe, onderbewuste deel van ons gevoel bevinden zich allerlei gevoelservaringen van vroeger, die ons leven vandaag nog steeds kunnen beïnvloeden. 

Ontwikkeling van emoties na de geboorte

Bij een pasgeboren baby zien we dat hij de eerste tijd heel sterk vanuit zijn gevoel leeft en zich helemaal door impulsen laat leiden. Als hij honger heeft, gaat hij huilen en als zijn buikje weer vol gedronken is, straalt hij van diepe tevredenheid. Het eerste dat een baby nodig heeft is: eten en drinken, en een gevoel van veiligheid en liefdevolle aandacht. Gevoelservaringen dus. Bij het opgroeien wordt hij nog een hele tijd sterk door zijn gevoel beheerst en we zien dat hij honderd keer op een dag beurtelings lacht en huilt. Pas als het verstand wat meer de boventoon gaat voeren begint het gedrag van een kind wat stabieler te worden.

Ontwikkeling van emoties na de wedergeboorte

Na de wedergeboorte is iemand in geestelijk opzicht een baby. Vooral aan het begin van iemands geestelijk leven voeren de gevoelselementen de boventoon. Een jonggelovige wordt sterk beïnvloed door wat hem overkomt en hij heeft nog niet de stabiliteit om daarboven te staan. Het is daarom goed om te weten dat een jonggelovige behoefte heeft aan ervaringen, die zijn wedergeboorte bevestigen. Hij heeft vooral ook behoefte aan het ervaren van liefdevolle zorg en aandacht van God en van medegelovigen.

Slechte raadgever

Gevoelens zijn eigenlijk indicatoren, die je laten merken hoe je je omgeving ervaart. Gevoelens dus erg subjectief zijn, en daarom zijn mogen ze nooit je leven beheersen. Wie zich door zijn gevoel laat overheersen, is als een stuurloos schip dat zich door de golven en de wind laat meeslepen. Gevoelens mag je ook niet negeren, want God heeft ze niet voor niets gegeven. Ze vertellen je vooral wat in je hart leeft en helpen je om niet als een machine, maar als een méns door het leven te gaan. Daarom moeten gevoelens de juiste plek krijgen in je leven, maar wel onderworpen blijven aan het verstand dat zich richt op de stabiliserende invloed van God Woord.