Waardering

Zoals je geweten een hulpfunctie voor je verstand is, zo is je waardering een hulpfunctie voor je gevoel. Net als je geweten is je waardering een deel van je diepere innerlijk op het raakvlak van geest en ziel, dat we ons "hart" noemen (zie "Hart" in studiedeel "Schepping"). Terwijl je geweten bepaalt in hoeverre iets goed of slecht is volgens je normen, geeft je waardering aan hoe belangrijk of aantrekkelijk je iets of iemand vindt. Je waardering doet dat aan de hand van maatstaven, die we waarden noemen. Alles wat je ziet, ervaart of bedenkt, beoordeel je aan de hand van die maatstaven. Dan ontstaat er een gevoel dat aangeeft in hoeverre je iets prettig vindt of onprettig, mooi of lelijk, de moeite waard of niet de moeite waard. Je waardering geeft dus een positief of een negatief signaal af en dat signaal is een drijfveer die je wil aanstuurt om te kiezen voor een bepaalde reactie of gedraging. 

Wat zijn waarden?

Jezus zei: 

"Waar je schat is, daar is je hart." (Matteüs 6:21)

In je hart liggen je waarden vastgelegd oftewel een lijst met alles wat je waardevol vindt in je leven. Waarden (we spreken ook wel van gevoelswaarden) kunnen te maken hebben met:

• relaties (zoals met God, met mensen die iets voor je betekenen, vriendschappen, verliefdheid)
• persoonlijke smaak of stijl (zoals de muziek waar je van houdt, de kleding die je prettig vindt, wat je lekke of mooi vindt)
• interesses, favoriete vrijetijdsbesteding
• materiele dingen, waar je waarde aan hecht (zoals geld, mooie spullen, verzamelobjecten)
• persoonlijk welzijn (zoals gezondheid, veiligheid)
• immateriële zaken (zoals succes, respect, gezin, kerk)

Ontwikkeling van waarden 

Je waardesysteem wordt voor een deel gevormd door je persoonlijke levenservaring. Het eerste wat je als baby leert is dat het heerlijk is:

• liefdevolle aandacht krijgen
• genoeg te drinken hebben
• een schone luier hebben

Uit ervaring heb je later allerlei waarden aangeleerd doordat je het ene meer ging waarderen dan het andere. Zo heb je bijvoorbeeld geleerd dat patat lekker is en dat aangebrande spruiten vies zijn. Of heb jij een andere smaak? Verder hebben waarden zich ontwikkeld door je aandacht en interesse. Als je bijvoorbeeld veel moeite hebt gedaan om een bepaald voorwerp te bemachtigen, of er veel voor hebt betaald, dan zal dat een relatief grote waarde voor je krijgen. Als je veel tijd investeert in de relatie met bepaalde mensen, dan raak je meestal steeds meer aan hen gehecht.

Normen en waarden

De begrippen normen en waarden worden vaak in één adem genoemd. Terwijl normen vaak van buitenaf worden opgelegd, ontstaan waarden meer van binnenuit. Natuurlijk hebben we van andere mensen (vooral van onze ouders) geleerd waar we waarde aan moeten hechten. Uiteindelijk is iedereen veel vrijer om zijn waarden te bepalen dan zijn normen. 

We hebben dus twee beoordelingsmechanismen: ons geweten en onze waardering. Allebei spreken ze zich uit op wat we ervaren of bedenken. Allebei geven ze een advies af aan de wil om een bepaalde actie uit te voeren. Samen zijn ze bepalend voor het morele gehalte van onze gedragingen. Normen zijn geen doel op zich, waarden wel. Normen horen dus ondergeschikt te zijn aan normen. Zo dienen bijvoorbeeld verkeersregels (normen) ervoor dat de verkeersveiligheid (waarde) wordt bevorderd. 

Waarden zijn niet neutraal. Er zijn goede en slechte waarden. We moeten leren onze waarden in overeenstemming te brengen met de normen die het Woord van God ons aanreikt. Als je bijvoorbeeld weet dat vloeken een grove zonde is, hoe kun je dan waardering hebben voor een tv-programma waarin grof gevloekt wordt? Als waarden en normen elkaar tegenspreken levert dat vaak een huichelachtige houding op.