Van sabbat naar zondag

Gedurende de eerste tientallen jaren onderhielden de eerste christenen gewoon de Joodse Sabbat. Ze waren immers Joden gebleven, ook al volgden ze Messias Jezus. Voor gelovigen uit de heidenen was de Sabbat natuurlijk geen vanzelfsprekendheid. De eerste dag van de week, dus de zondag, werd al spoedig tot een bijzondere dag voor nieuwtestamentische gelovigen. Jezus was immers op die dag opgestaan, Hij was een paar maal op die dag aan de discipelen verschenen. Bovendien was de Heilige Geest op de eerste dag uitgestort en dat was ook de geboortedag van de nieuwtestamentische Gemeente. Zo werd de zondag de vaste dag voor samenkomsten, maar er werd op die dag wel gewoon gewerkt. Er werd geen verband gelegd tussen de zondag en de Sabbat. 

Later besloot de Romeinse keizer Constantijn de zondag tot officiële vrije dag te maken. Ook de christenen dwong hij om die dag als godsdienstige dag te onderhouden en dat werd dan ook vastgesteld bij het concilie van Laodicea in 367. De vrije zondag werd dankbaar gebruikt om vooral de opstanding van Christus te vieren. Het zal veel lezers verbazen dat Kalvijn de geestelijke betekenis van de Sabbat aan de zondag wilde koppelen ("rusten van boze werken") en niet het zich onthouden van arbeid op die dag.

Zondagsheiliging

Gedurende de laatste paar eeuwen wordt in de meeste protestantse kerken de zondag nadrukkelijker apart gezet dan voorheen. Daarbij wordt niet alleen de nadruk gelegd op kerkelijke samenkomsten, maar ook op het zich zo veel mogelijk onthouden van dagelijkse werkzaamheden. Volgens de vrijgemaakt gereformeerde ethicus professor Douma hoort het bij de zondag in de eerste plaats te gaan om de viering van de opstanding van Christus en om stil te staan bij de geestelijke rust die we vanuit de verbondenheid met Christus hebben ontvangen. Die viering kan het beste worden ondersteund door niet of zo min mogelijk te werken. Het oudtestamentische verbod om op de Sabbat lichamelijke arbeid te verrichten geldt niet voor de gelovigen van vandaag omdat onder het Nieuwe Testament de geestelijke rust in Christus voorop staat. Met die opvatting stem ik graag in.

De zondag als twistpunt

Er zijn kerkmensen die de zondag tot een dag vol pietluttige verboden te maken, zonder toe te komen aan de diepere betekenis van de Sabbat. Ongewild handelen zij als geestverwanten van de Farizeeërs, die ongeveer 1600  regels hadden over de Sabbat. Ze gebruikten die regels om vast te stellen of iemand al of niet deugde. Ze hadden zelfs het lef om over Jezus te zeggen: "Deze mens komt niet van God, want Hij houdt de Sabbat niet." (Joh.9:16). Belachelijk om zoiets te zeggen van de Schepper van de Sabbat! In Matteüs 12:14 lezen we dat zij zo zich ergerden aan Jezus' opvattingen over de Sabbat, dat ze plannen maken om Hem te doden. Mensen kunnen zo vastroesten aan hun eigen opvattingen over de Sabbat of de zondag, dat ze het leven van anderen (zoals hun kinderen of medegelovigen) onnodig kunnen verzuren.

Eigen invulling van de Sabbat

We moeten goed onderscheid maken tussen de Bijbelse geboden als norm voor ons leven en de eigen invullingen die we er zelf aan geven. Zo hebben we in ons gezin steeds de zondag een speciale plaats willen geven. Naast het gaan naar de kerkelijke samenkomst was er altijd veel tijd voor gezelligheid, ontspanning en ontmoetingen met vrienden. We wilden de zondag met de kinderen beleven als een dag in verbondenheid met God een tegelijk als een plezierige dag. We wilden hen leren dat de dingen van God vreugde opleveren. Wel hebben we de kinderen verboden om huiswerk op zondag te doen. Niet omdat God dat van hen zou eisen, maar als onze eigen huisregel, om de zondag tot een echte recreatiedag te maken, om er nieuwe kracht uit te putten voor de komende werkweek.

Daarentegen heb ik er geen enkele moeite mee om op zondag uit eten te gaan in een rustig restaurant. Ik geloof niet dat dit je positie van rust in Christus aantast. In de Verenigde Staten gaan christenen massaal buitenshuis eten na de kerkdienst, vaak in groepjes om op die manier onderling contact de beoefenen. Daarentegen vinden sommige Nederlandse christenen dat dit niet is toegestaan voor een christen, omdat je daardoor een ander laat werken op zondag. Dat laatste is naar mijn mening een oudtestamentische denkwijze. Als een ongelovige ober op zondag zou thuis zitten in plaats van te werken, zou hem dat geestelijk geen enkel goed doen. Zijn niet-werken op zondag heeft immers niets te maken met het dienen van God, laat staan met rusten in Christus.

De echte waarde van de Zondagsrust

Ik ben dankbaar voor de vrije zondag die veel mensen in ons land mogen genieten. Maar nu heel concreet: in hoeverre bevordert zondagsheiliging onze rust in Christus? Het effect van een kerkdienst op een dag, waarop je vrij hebt is wellicht groter dan als die op een doordeweekse avond zou vallen. Je hebt dan meer tijd om te verwerken wat tijdens de dienst aan de orde was gekomen. En wat als de vrije zondag in ons land zou worden afgeschaft? Zouden we dan verhinderd worden om te groeien in onze rust in Christus? Absoluut niet. We zouden veel bewustere keuzen moeten maken om die rust op een andere manier te zoeken in plaats van het volgen van jarenlange gewoonten.